Gemba is Japans voor ‘de echte plek’: de plaats waar de waarde ontstaat, in een fabriek dus de werkvloer (Lean Enterprise Institute). Een gemba walk is een rondgang van leidinggevenden op die plek, om het proces met eigen ogen te zien, vragen te stellen en te begrijpen waarom het werk loopt zoals het loopt (LEI).
Een gemba walk is bedoeld om te leren. Controleren en beoordelen horen bij een inspectieronde.
De stappen en de fout die erbij hoort
| Stap | Wat te doen | Typische fout |
|---|---|---|
| Doel kiezen | één vraag of één proces per rondgang | ‘eens kijken hoe het gaat’, zonder vraag |
| Voorbereiden | kengetallen en stilstanden van de laatste week bekijken | zonder voorbereiding gaan en alleen het zichtbare zien |
| Ter plaatse kijken | het proces volgen, niet alleen de machine | in het kantoor van de ploegleider blijven staan |
| Vragen stellen | open vragen: ‘waar loop je tegenaan?’, ‘hoe weet je dat het goed is?’ | vragen die als verwijt klinken |
| Noteren | waarnemingen opschrijven, niet meteen oordelen | oplossingen ter plekke opdragen |
| Terugkoppelen | de medewerkers vertellen wat er met hun input gebeurt | geen reactie, waardoor de volgende keer niemand iets zegt |
| Opvolgen | afspraken met naam en datum vastleggen | dezelfde punten bij elke rondgang opnieuw zien |
Voorbeeld: de rondgang voorbereiden met een stilstandlijst
Voorbeeld (fictieve situatie): de productiemanager bekijkt op maandag de stilstanden van de afgelopen week. Machine 7 stond zes keer stil met de reden ‘materiaal ontbreekt’, telkens in de eerste twee uur van de nachtploeg. In de dagploeg kwam de reden niet voor.
Daarmee heeft de rondgang een doel: aan het begin van de nachtploeg bij machine 7 kijken hoe het materiaal aankomt. Ter plaatse blijkt dat de heftruckchauffeur van de nachtploeg eerst een andere hal bedient, omdat de route op een oud plan is gebaseerd. De oplossing ligt in de logistiek.
Zonder de lijst was de manager overdag langsgekomen, had hij een draaiende machine gezien en was het probleem nog weken blijven bestaan.
Gemba walk en audit: het verschil
| Kenmerk | Gemba walk | Audit |
|---|---|---|
| Doel | begrijpen en leren | naleving van eisen vaststellen |
| Houding | vragen, luisteren | toetsen tegen een norm |
| Resultaat | waarnemingen, vragen, experimenten | bevindingen en afwijkingen |
| Gevolg voor medewerkers | worden betrokken bij de oplossing | worden beoordeeld |
Beide zijn nuttig, maar ze gaan slecht samen. Een rondgang die eigenlijk een audit is, levert al snel alleen nog sociaal wenselijke antwoorden op.
Goede vragen tijdens de rondgang
De beste vragen zijn open en gaan over het werk en het proces. Een paar voorbeelden die in de praktijk werken: Wat moet je doen als dit onderdeel niet past? Hoe weet je aan het eind van de dienst of het een goede dienst was? Wat kost je vandaag de meeste tijd? Waarop wacht je het vaakst? Wat zou je veranderen als het aan jou lag? Wat heb je de vorige keer gemeld, en wat is ermee gebeurd? De laatste vraag is belangrijk: als het antwoord ‘niets’ is, dan is dat de eerste verbetering voor de leidinggevende zelf.
Data voor de voorbereiding uit SYMESTIC
SYMESTIC legt per machine automatisch stilstanden, aantallen en uitval vast, met de reden van de operator, en vergelijkt ploegen met elkaar. In het digitale ploegenboek noteren operators bijzonderheden; een AI-samenvatting helpt bij de overdracht, terwijl de originele notities ongewijzigd blijven. Uit die gegevens volgt in een paar minuten waar de volgende rondgang naartoe moet. Hoe dat in het dagelijkse overleg past, staat bij shopfloor management.
Bronnen
- Lean Enterprise Institute: Gemba (Lean Lexicon)
- Lean Enterprise Institute: Gemba Walk (Lean Lexicon)
Gerelateerd: Kaizen · Toyota Production System · Andon · Operational excellence · Shopfloor management
Zie SYMESTIC aan de hand van uw eigen use case
In de gratis live demo laat een productexpert u op het draaiende platform zien hoe OEE, stilstanden en de koppeling van uw machines en ERP er concreet uitzien.
- OEE live
- Stilstand en oorzaken
- Machines en ERP koppelen
