Een batchnummer, ook lotnummer of chargenummer, is een code die een groep producten identificeert die onder dezelfde omstandigheden is gemaakt: met dezelfde grondstoffen, op dezelfde installatie, in dezelfde periode. Treedt er later een probleem op, dan bepaalt het batchnummer welke producten betrokken zijn.
Een batchnummer is iets anders dan een serienummer. Een serienummer identificeert één exemplaar, een batchnummer een groep.
Batchnummer, lotnummer, serienummer
| Begrip | Identificeert | Typisch gebruik |
|---|---|---|
| Batchnummer / lotnummer | een groep producten uit dezelfde productie-eenheid | voedingsmiddelen, chemie, farmacie, kunststof |
| Chargenummer | in het Nederlands meestal hetzelfde als batchnummer; in de metaalindustrie soms het nummer van één smelting | metaal, gieterij |
| Serienummer | één exemplaar | machines, elektronica, veiligheidsonderdelen |
In de GS1-standaard voor barcodes heeft het batch- of lotnummer een eigen toepassingsidentificatie, AI (10) (GS1). Zo kan het in een GS1-128- of DataMatrix-code samen met het artikelnummer worden gescand.
Wettelijke basis in de EU
Voor levensmiddelen verplicht artikel 18 van Verordening (EG) nr. 178/2002 bedrijven om bij te houden van wie ze grondstoffen hebben ontvangen en aan wie ze producten hebben geleverd: één stap terug en één stap vooruit. Het batchnummer is in de praktijk de sleutel om die stappen met elkaar te verbinden. Voor geneesmiddelen, medische hulpmiddelen en voertuigonderdelen gelden eigen regels en klanteisen.
Opbouw van een batchnummer
Er is geen algemene norm voor de opbouw. Veel bedrijven nemen de informatie op die ze bij een probleem als eerste nodig hebben.
Voorbeeld (fictief): 26043-L2-N-03
| Deel | Betekenis |
|---|---|
| 26043 | productiedatum: jaar 2026, dag 043 |
| L2 | lijn 2 |
| N | nachtploeg |
| 03 | derde batch van die ploeg |
Een sprekend nummer helpt bij een snelle eerste inschatting. Het nadeel: de betekenis zit vast in het nummer. Verandert de organisatie (een vierde ploeg, een nieuwe lijn), dan moet de opbouw mee veranderen.
Rekenvoorbeeld: de batchgrootte bepaalt de terugroepactie
Voorbeeld (fictieve waarden): een lijn produceert 20.000 verpakkingen per dag in drie ploegen. Een grondstof blijkt verontreinigd; het probleem is aan één ploeg te koppelen.
| Batchdefinitie | Producten per batch | Terug te roepen |
|---|---|---|
| Eén batch per dag | 20.000 | 20.000 |
| Eén batch per ploeg | circa 6.700 | circa 6.700 |
| Nieuwe batch bij elke grondstofwissel | afhankelijk van de wissels | alleen de producten met de verontreinigde grondstof |
Een kleinere batch betekent meer administratie, maar bij een probleem een veel kleinere schade. De juiste batchgrootte is een afweging tussen beide en volgt uit de risicoanalyse, niet uit gewoonte.
Het batchnummer in de barcode
In een GS1-barcode staat het batchnummer achter de toepassingsidentificatie (10). Onder de barcode staat dezelfde informatie leesbaar, bijvoorbeeld (01)08712345678906(10)26043L2N03: eerst het artikelnummer (GTIN), dan het batchnummer. Een batchnummer mag in GS1 maximaal 20 tekens hebben. Omdat het batchnummer in de code geen vaste lengte heeft, moet het achteraan staan of met een scheidingsteken worden afgesloten als er nog een gegeven volgt. Een veelvoorkomende fout is een batchnummer met spaties: die zijn in GS1 niet toegestaan, en de scanner leest dan iets anders dan het etiket toont.
Wat SYMESTIC hier wel en niet doet
Batch- en materiaaltracering is op dit moment geen functie van SYMESTIC. Wat SYMESTIC wel vastlegt: aantallen en uitval per order, machine en ploeg, en bij de kwaliteitscontrole per barcodescan OK of NOK per onderdeel met serienummer. Daarmee is bij een probleem te zien wanneer en op welke machine er geproduceerd is, als aanvulling op het systeem dat de batches beheert.
Bronnen
- Verordening (EG) nr. 178/2002, artikel 18 (EUR-Lex)
- GS1: Application Identifier (10) Batch or lot number
Gerelateerd: Traceability · Kwaliteitsmanagement · Productiedata-registratie · Voedingsmiddelenindustrie · Root cause analysis
Zie SYMESTIC aan de hand van uw eigen use case
In de gratis live demo laat een productexpert u op het draaiende platform zien hoe OEE, stilstanden en de koppeling van uw machines en ERP er concreet uitzien.
- OEE live
- Stilstand en oorzaken
- Machines en ERP koppelen
