Inhoud
Kort antwoord: De belangrijkste KPI's in de productie zijn OEE met zijn drie factoren beschikbaarheid, prestatie en kwaliteit, daarnaast TEEP, MTBF, MTTR, afkeur in ppm, het omstelaandeel, de output per uur en de leverbetrouwbaarheid. Ze zijn niet onafhankelijk van elkaar: MTBF en MTTR bepalen een deel van de beschikbaarheid, en de beschikbaarheid zit weer in de OEE. Hieronder rekent u alle elf door op één dataset van één week.
Dit artikel gaat over de kengetallen zelf. Hoe u ze overzichtelijk op een scherm zet, staat in KPI-dashboard voor de productie.
De voorbeeldweek: één dataset voor alle KPI's
De meeste lijsten met productie-KPI's geven per kengetal een los voorbeeld met eigen getallen. Daardoor ziet u niet hoe de waarden op elkaar inwerken. Hier gebruiken we één set fictieve waarden voor één machine in één week, en rekenen we elk kengetal daaruit af.
| Gegeven (fictief) | Waarde |
|---|---|
| Kalendertijd van de week | 10.080 min (168 uur) |
| Geplande productietijd: 10 ploegen van 450 minuten | 4.500 min (75 uur) |
| Storingen | 12 stuks, samen 180 min |
| Omstellingen | 10 stuks van 27 min, samen 270 min |
| Ideale cyclustijd | 0,5 min per stuk |
| Geproduceerd | 7.400 stuks |
| Afgekeurd | 148 stuks |
| Herbewerkt en daarna goed | 111 stuks |
| Orders afgeleverd, waarvan op tijd | 50, waarvan 46 |
Daaruit volgen twee tussenwaarden die vaak terugkomen: de draaitijd is 4.500 − 180 − 270 = 4.050 minuten, en het aantal stuks dat de eerste keer goed is, is 7.400 − 148 − 111 = 7.141.
De 11 belangrijkste productie-KPI's met formule en voorbeeld
De internationale norm ISO 22400 beschrijft 34 KPI's voor de productiebesturing, zoals Kang, Zhao, Li en Horst (2016) samenvatten. De tabel bevat de elf die op machine- en lijnniveau het meest worden gebruikt. De formules zijn de rekenwijze in dit voorbeeld; de norm legt de tijdsdefinities preciezer vast.
| KPI | Formule | In de voorbeeldweek | Wat het zegt |
|---|---|---|---|
| Beschikbaarheid | draaitijd ÷ geplande productietijd | 4.050 ÷ 4.500 = 90,0 % | hoeveel van de geplande tijd de machine liep |
| Prestatie | stuks × ideale cyclustijd ÷ draaitijd | 7.400 × 0,5 ÷ 4.050 = 91,4 % | hoe snel de machine liep, inclusief microstops |
| Kwaliteitsgraad (eerste keer goed) | stuks eerste keer goed ÷ geproduceerde stuks | 7.141 ÷ 7.400 = 96,5 % | welk deel zonder afkeur of herbewerking goed was |
| OEE | beschikbaarheid × prestatie × kwaliteit | 0,9000 × 0,9136 × 0,9650 = 79,3 % | welk deel van de geplande tijd goede productie opleverde |
| TEEP | goede stuks × ideale cyclustijd ÷ kalendertijd | 7.141 × 0,5 ÷ 10.080 = 35,4 % | welk deel van de hele kalenderweek goede productie opleverde |
| MTBF | draaitijd ÷ aantal storingen | 4.050 ÷ 12 = 337,5 min | hoe lang de machine gemiddeld zonder storing draait |
| MTTR | storingstijd ÷ aantal storingen | 180 ÷ 12 = 15 min | hoe lang een storing gemiddeld duurt tot de machine weer loopt |
| Afkeur (% en ppm) | afgekeurde stuks ÷ geproduceerde stuks | 148 ÷ 7.400 = 2,0 % = 20.000 ppm | verloren materiaal en machinetijd; ppm bij kleine aandelen |
| Omstelaandeel | omsteltijd ÷ geplande productietijd | 270 ÷ 4.500 = 6,0 % | wat de productmix en de omstelmethode kosten |
| Output per uur | goede stuks ÷ geplande uren | 7.141 ÷ 75 = 95,2 stuks per uur | de absolute controle naast elk percentage |
| Leverbetrouwbaarheid | op tijd geleverde orders ÷ alle orders | 46 ÷ 50 = 92 % | wat de klant van alle andere KPI's merkt |
Uw eigen waarden rekent u uit met de rekenhulpen voor OEE, MTBF en MTTR, first pass yield en ppm.
Hoe de KPI's samenhangen
Kang en collega's wijzen erop dat de KPI's van een productiesysteem niet onafhankelijk zijn en onderlinge relaties hebben. In de voorbeeldweek is dat na te rekenen. Laat u de omstellingen even buiten beschouwing, dan geldt voor de storingen alleen: MTBF ÷ (MTBF + MTTR) = 337,5 ÷ 352,5 = 95,7 %. Dat is precies 4.050 ÷ (4.500 − 270), het deel van de tijd zonder omstellen dat de machine niet in storing stond. Een kortere MTTR verhoogt dus de beschikbaarheid, en daarmee de OEE en de output per uur.
De boom laat ook zien waarom TEEP en output per uur naast de OEE staan. TEEP voegt de vraag toe hoeveel van de kalendertijd eigenlijk gepland is: hier 4.500 van 10.080 minuten. Daarom geldt TEEP = OEE × bezettingsgraad, hier 0,793 × 0,446 = 35,4 %. Output per uur is een absoluut getal en verandert niet als iemand de definitie van een percentage aanpast.
Welke KPI voor welke vraag
Niet iedere functie heeft alle elf nodig. Een kengetal is pas nuttig als iemand er een beslissing mee neemt.
| Functie | Vraag | KPI's | Ritme |
|---|---|---|---|
| Ploegleider | Halen we de ploeg, en wat houdt ons nu tegen? | output per uur, OEE, actuele stilstand met reden | tijdens de ploeg |
| Onderhoud | Waar valt de machine uit, en hoe snel staat ze weer? | MTBF, MTTR, storingsminuten per reden | dagelijks en per week |
| Kwaliteit | Waar ontstaat afkeur, en kost herbewerking capaciteit? | afkeur in ppm per reden, kwaliteitsgraad | dagelijks |
| Werkvoorbereiding en planning | Kunnen we de orders op tijd leveren, en wat kost de mix? | leverbetrouwbaarheid, omstelaandeel, beschikbaarheid | per week |
| Fabrieksleiding | Is een extra ploeg of machine nodig, of zit er capaciteit in de bestaande? | TEEP, OEE-trend, leverbetrouwbaarheid | per maand |
Valkuil: dezelfde week, twee OEE-waarden
Telt u de 111 herbewerkte stuks als goed, dan wordt de kwaliteitsgraad 7.252 ÷ 7.400 = 98,0 % en de OEE 7.252 × 0,5 ÷ 4.500 = 80,6 %. Er is geen stuk meer gemaakt, maar de OEE ligt 1,2 punten hoger, puur door de definitie. Vergelijkt u twee lijnen of twee fabrieken, dan moet u eerst vaststellen of ze herbewerking, omstellingen en ideale cyclustijden op dezelfde manier behandelen. Pas daarna zijn de percentages vergelijkbaar. De output per uur is daarbij de eenvoudigste controle: die verandert niet door een andere telregel.
Grens: een KPI laat zien waar, niet waarom
Een MTTR van 15 minuten zegt niet of de monteur te laat kwam, het reserveonderdeel ontbrak of de storing moeilijk te vinden was. Een afkeur van 20.000 ppm zegt niet welk kenmerk afwijkt. Voor het waarom heeft u de onderliggende gebeurtenissen nodig: elke stilstand met tijd en reden, elke afkeurboeking met foutreden, gekoppeld aan order en ploeg. Zonder die gebeurtenissen blijft een KPI een signaal zonder aangrijpingspunt.
Zo in SYMESTIC
SYMESTIC is een cloud-native MES dat de gebeurtenissen achter deze KPI's registreert. Stilstanden worden automatisch herkend: levert de machine een stilstandsignaal, dan wordt dat gebruikt, anders herkent het systeem een stilstand eraan dat er geen stuks meer worden geteld. Afkeur en herbewerking worden per reden geboekt, met de hand of automatisch uit het machinesignaal. Als kengetallen staan onder meer OEE, TEEP, MTBF en MTTR klaar, het foutpercentage in procent of ppm en de first pass yield voor geserialiseerde onderdelen. Hoe de gegevens worden vastgelegd, leest u bij productiedataregistratie. Wilt u uw eigen KPI's zo zien, plan dan een gratis live demo van 30 minuten op uw eigen toepassing.
Bronnen
- Kang, N., Zhao, C., Li, J., Horst, J. A. (2016): A Hierarchical structure of key performance indicators for operation management and continuous improvement in production systems. International Journal of Production Research 54(21)
- NIST: publicatiepagina bij Kang et al. (2016)
- Lean Enterprise Institute: Overall Equipment Effectiveness (OEE), Lean Lexicon
Verder lezen
Live demo30 minuten · gratis
Zie SYMESTIC aan de hand van uw eigen use case
In de gratis live demo laat een productexpert u op het draaiende platform zien hoe OEE, stilstanden en de koppeling van uw machines en ERP er concreet uitzien.
In gebruik in meer dan 20 landen
Six Sigma Black Belt met meer dan 25 jaar ervaring in de maakindustrie, eerder bij Johnson Controls, Visteon, iTAC en Dürr.
Boek: „OEE: Eine Zahl, viele Lügen“ (2025)
- Manufacturing Execution Systems (MES)
- OEE
- Shopfloor-digitalisering
- Six Sigma (Black Belt)
Gepubliceerd 3 bronnen
Alle artikelen van Christian Fieg